اخلاق كامپيوتري
مهندسان عمران و ساختمان به يك نظام مهندسي متعهد مي شوند كه به اصول حرفه اي را در كار خود احترام گذاشته و به آنها التزام داشته باشند. وكلا نيز وضعيت مشابهي دارند. اما در نرم افزار جاي چنين چيزي خالي است. اما اين اخلاق حرفه اي در رشته كامپيوترچيست؟
چندي پيش در كلاس مباني كامپيوتر يكي از دانشگاهها، يكي از دانشجويان از من پرسيد آيا به ما نوشتن ويروس و يا روشهاي حمله (Attack) و يا نفوذ (Hack) و يا شكستن قفل ها (crack) را آموزش مي دهيد؟ در جواب به وي گفتم نوشتن ويروس هاي ساده و يا انجام كارهاي خرابكارانه بالا كار زياد سختي نيست. آنقدر روش، مدل و ابزار براي اينكار وجود دارد و آنقدر كاربران ايراني چه در سطح مديريتي، مسوولين كامپيوتر و كاربران عادي مسائل امنيتي را رعايت نمي كنند كه به سادگي مي شود به سيستم نفوذ كرد و يا در آن اختلال ايجاد نمود. اما به يك دليل، انجام اين كار را صلاح نمي دانم و آن رعايت اخلاق حرفه اي در نرم افزار است. پرسيد اخلاق حرفه اي رشته ما چيست؟ جوابش را به اختصار دادم اما بد نديدم جوابي كه به وي دادم را به صورت كاملتر اينجا ارائه كنم.
پزشكان هنگامي كه فارغ التحصيل مي شوند سوگندنامه اي (معروف به سوگند بقراط) را امضاء مي كنند كه در آن آنها متعهد به رعايت شئون رشته خود مي باشند و تضمين مي كنند كه از هر امكاني كه در اختيار دارند در جهت انجام كار خود استفاده كنند و حقوق بيماران خود را محترم بشمارند.
مهندسان عمران و ساختمان به يك نظام مهندسي متعهد مي شوند كه به اصول حرفه اي را در كار خود احترام گذاشته و به آنها التزام داشته باشند. وكلا نيز وضعيت مشابهي دارند. اما در نرم افزار جاي چنين چيزي خالي است. اما اين اخلاق حرفه اي در رشته ما چيست؟
اخلاق كامپيوتري
1- رعايت قوانين حقوق مولفين (Copy right) در نرم افزار ها: اينكه خود را متعهد بدانيم نرم افزار ديگران را بدون اجازه آنان استفاده نكنيم.(حتي نرم افزارهايي خارجي كه با قيمت ارزان در بازار موجود است چه برسد به نرم افزارهاي توليد داخل كه مي دانيم حاصل دسترنج يكي مثل خود ماست.) اين فقط شامل نرم افزار نمي باشد، انواع فيلم ها و موسيقي ها، نوشته ها، مستندات و ..... نيز كه متعلق به يك شخص حقيقي و يا حقوقي هستند نيز شامل اين قانون مي گردند.
2- عدم بكارگيري تخصصي كه داريم در كارهاي خرابكارانه: در اخبار هميشه مي خوانيم كه ويروس ها و يا هكر ها چقدر آسيب و ضرر به اقتصاد جهاني مي زنند (در داخل با وجوديكه وضع بسيار خراب است اما چون هيچ ارگان مسوولي نداريم آمار اين تخريب ها نداريم.) اينكار نه تنها به اقتصاد صدمه مي زند بلكه باعث مي شود كه مشتريان نسبت به نرم افزار ها و كلا فنآوري اطلاعات و ارتباطات (ICT) بي اعتماد شوند، هزينه توليد نرم افزار بالا رود و اقبال به مكانيزه كردن سيستم ها كم شود.
3- رعايت محرمانگي اطلاعات: برخي از قديمي ها اصطلاحي دارند تحت اين عنوان كه "پزشكان محرم بيماران هستند". اين بدان معني است كه پزشكان در كارشان بايستي سعي كنند ضمن رعايت اخلاق شرعي در طبابت، اطلاعات بيمار خود را در اختيار ديگري قرار ندهند. در مورد نرم افزاري ها با توجه به اينكه به ريز اطلاعات يك سازمان در هنگام تجزيه و تحليل آن و يا در هنگام پياده سازي نرم افزار و يا بعد از آن در زمان پشتيباني دسترسي دارند، رعايت اين مساله مهمتر است. اين كه بدانيم اطلاعاتي كه در اختيار ماست كاملا محرمانه است و نبايد آن را در اختيار سايرين قرار دهيم (مخصوصا رقباي آن سازمان) و يا از اين اطلاعات سوء استفاده كنيم. اهميت اين امر را در جمله معروف "اطلاعات قدرت است: Information is power" نمايان است.
4- انجام تعهدات به صورت كامل: برخي مواقع به دليل تعريف نشدن ملاك هاي كيفي مي توان برخي قسمت هاي نرم افزار را به صورت ديگري از تعهد اوليه و با مشكلاتي پياده سازي كرد. با اين اميد كه مشتري نفهمد! به دليل نرم افزاري بودن اينگونه سيستمها كه شخص ديگري به جز توليد كننده نمي تواند به سادگي از كار و خطوط برنامه توليد شده آگاه شود ، خود توليد كننده بايد اين تعهد را داشته باشد كه خوب عمل كند. در غير اين صورت به جز زيان رساندن به مشتري و كم فروشي، اعتماد عمومي به يك نرم افزار را كاهش مي دهيم.
5- عدم سوء استفاده از برخي روشها در نرم افزارها: نرم افزارها بايستي دقيقا آن چيزي كه تعهد شده است را انجام دهند. استفاده از كد هاي مخفي (Hiden Code)، بمب هاي منطقي (Logical Bomb) براي دسترسي خارج از كنترل به نرم افزار و يا از كار انداختن ان در زمان مشخص و يا مواردي نظير آن نبايد توسط يك نرم افزاري متعهد، صورت گيرد.
6- عدم انتشار اطلاعات غلط: به دليل اينكه نرم افزارها به خصوص نرم افزارهاي تحت اينترنت و وب سايت ها مي توانند توسط اشخاص مختلف مورد استفاده قرار مي گيرند. بايستي از انتشار اطلاعات ناقص، شايعات، اطلاعات گمراه كننده و يا نادرست در اين وب سايت ها اجتناب نمود. اين دقيقا به شكل تعهد يك خبرنگار، رزنامه نگار و يا نويسنده است در انتشار اطلاعات كامل و صحيح.
7- عدم در اختيار قراردادن دانش خود به افراد تبهكار: يك نرم افزاري نبايد تخصص خود را به هر شكلي كه باشد در اختيار افراد و گروههاي تبهكار و يا كلاهبردار قرار دهد تا زمينه سوء استفاده آنان را فراهم كند.
8- رعايت قوانين كشور و نظام هاي اجتماعي: يك نر م افزاري بايستي به قوانين و مقرارت محل زندگي خود تعهد داشته باشد و برخلاف آن عمل نكنند.
9- رعايت محرمانگي اطلاعات شركتها: يك نرم افزاري كه در يك شركت كار مي كند بايد بداند همچنان كه به محرمانگي اطلاعاتي مشتريان تعهد دارد بايستي نسبت به حقوق شركتي كه در ان كار مي كند نيز احترام بگذارند و از بيرون بردن كد ها، اطلاعات، ابزارها و ساير اطلاعاتي كه در اختيار وي قرار مي گيرد به بيرون از محيط شركت و يا ارائه آنان به ديگران خود داري كنند. اغلب ديده ام وقتي يك نيرو از يك شركت به هر دليلي خارج مي شود ، بدون رعايت اين مورد ، كد برنامه ها، مولفه ها و مدل ها را نيز از شركت قبلي بيرون مي برد كه كار صحيحي نيست.
و مواردي از اين دست كه مي توان در رشته هاي مختلف كاري به صورت عمومي تعريف كرد.
نويسنده: علي واحد منبع:فارس |
خبرنگاران
